İnşaat sektöründe işçi verimliliği toplam inşaat maliyetinin büyük bir kısmını (%20~%50) kapsadığından sektörde verimlilik denilince işçi verimliliği akla gelmektedir (Kazaz ve Ulubeyli, 2004, Hendrickson, 1998).  Bu nedenle verimlilik çoğunlukla bir işçinin birim imalat için çalışması gerekli olan süre (adam saat)  cinsinden ifade edilir. Adam saat değerlerinin gerçekçi olarak belirlenmesi, bu değerlerin kaynak, süre, maliyet tahminleri ve planlamaya etkileri nedeni ile çok önemlidir. Gerçekçi bir değerlendirme ise farklı koşulların (çevre, şantiye, yönetim, işçi profili gibi) adam saat ve işçi verimliliğine etkilerinin gerçekçi analizi ile mümkündür.

Yapım işlerinde işçi verimliliğine etki eden faktörlerin analizi ile ilgili literatürde bir çok çalışma bulunmaktadır  (Zakeri ve diğerleri,1996,  Kaming ve diğerleri, 1997,  Olomolaiye, 1988, Akindele, 2003,  Winch ve Carr, 2001, Wang, 1995, Sönmez, 1998,   Borcherding ve Alarcon, 1991, Pheng ve Meng, 1997, Öcal ve diğerleri, 2005, Kaming ve diğerleri,1997, Proverbs ve diğerleri, 1999a, 1999b, Kuruoğlu ve Bayoğlu, 2001,  Kazaz ve Ulubeyli, 2004). Yapılan çalışmalar uygulanan metodoloji ve elde edilen bulgular bakımından farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklar Mıstıkoğlu ve diğerleri (2006) tarafından tartışılmıştır.   Bu makalede ise önceki çalışmalardan farklı olarak ekip profilinin kalıp işlerinde verimliliğe etkileri zaman etüdü çalışmaları sonucunda elde edilen veriler ışığında tartışılacaktır.

Kalıp İşlerinde Verimliliği Etkileyen Faktörler

İnşaat sektöründe yer alan kalıpçı ekibi kalıp işinin organizasyonu ile birlikte kalıp öncesi hazırlık çalışmaları, kalıp yapma (temel, kolon ve perde, döşeme, merdiven kalıbı vb.), bazı durumlarda beton dökme, kalıp sökme gibi faaliyetleri yerine getirir (MSK,1997).

Ekipte yer alacak kişilerin, araç, gereç, ekipman ve malzeme hakkında bilgi sahibi olma düzeyi, ekip içinde çalışma ve iletişim yeteneği, teknolojik gelişmeleri takip etmesi ve sürekli öğrenen ve yaratıcı niteliklere sahip olma durumu kalıp işinin verimliliğini etkileyen faktörlerdir. İlave olarak kalıpçı ekibinin iş disiplini, çalışma-güvenlik prensipleri, araç-gereç ve ekipmana gereken özeni göstermesi, duyarlı ve kaliteli iş yapması da yine verimliliği artırıcı/azaltıcı yönde etki yapabilmektedir (MSK,1997). Ekibin eğitim durumu, tecrübesi, ücretlendirilmesi, çalışma koşulları, işin denetlenmesi/kontrolü ve şantiyeye ulaşım mesafeleri kalıp işinin verimliliği üzerinde etkili olan diğer faktörlerdir. Bunların yanı sıra imalat yerindeki çalışma koşulları, ekipman ve malzemelere erişebilirlik (iskele elemanları, kereste, çiroz, plywood, şipana, teleskopik direk ve tij gibi malzemeler) ve teknolojik gelişmeler de kalıpçı ekibi verimliliğini etkilemektedirler. Değişik kalıp tekniklerinin (tünel ve kayar kalıp sistemleri gibi) kullanımı, inşaat kalitesinin artırması ve inşaat süresini kısaltması nedeniyle hızla yaygınlaşmaktadır. Buna karşın, geleneksel yöntemler de halen kullanılmaktadır. Farklı kalıp sistemlerinin kullanımıyla birlikte, kalıpçılar arasında ahşap kalıpçı, çelik kalıpçı olarak uzmanlaşma görülmektedir. Özellikle büyük firmalar bünyesinde, teknolojik yeniliklerin ürünü yeni kalıp sistemleri kullanılmaktadır (MSK,1997). İmalat yerinde kullanılan kalıp ve dikme tipi kalıp işinin verimliliğinin artmasında/azalmasında önemli rol oynamaktadır.